ناظم الاسلام كرمانى
305
تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى )
ايران عاجلا داير شود بر وجهى كه ميان هيچيك از طبقات رعيت مطلقا فرقى گذاشته نشود و در اجراء عدل و سياسات بطوريكه در نظامنامهء اين قانون اشاره خواهيم كرد ملاحظهء اشخاص و طرفداريهاى بىوجه قطعا جدا ممنوع باشد البته به همين ترتيب كتابچه نوشته مطابق قوانين شرع مطاع فصول آن را مرتب و بعرض برسانيد تا در تمام ولايات دائر و ترتيبات مجلس آن هم بر وجه صحيح داده شود و البته اين قبيل مستدعيات علماء اعلام كه باعث مزيد دعاگوئى ماست همهوقت مقبول خواهد بود همين دستخط ما را هم بعموم ولايات ابلاغ كنيد . شهر ذى القعده 1323 . بعد از قرائت دستخط شاه و مستدعيات آقايان حاج شيخ مهدى سلطان المتكلمين و آقا سيد اكبر شاه اشرف الواعظين در بالاى منبر گفتند همهء علماء و آقايان طلاب متفق و همقسم شدند بر اينكه عدالتخانه را از دولت خواهش و تشكيل دهند شاه هم نهايت مرحمت را فرموده و دستخط تشكيل عدالتخانه صادر فرموده بعد از اين ظلم و تعدى باحدى نميشود الان آقايان روانهء شهر خواهند شد طلاب گفتند اين دستخط شاه را بايد سفراء تصديق كنند و الا ما نميگذاريم آقايان از اينجا حركت نمايند اختلاف بين آقايان و طلاب واقع شد آقايان علماء در جواب طلاب گفتند كه تاكنون در قول پادشاه خلاف نشده است و پادشاه بنوشتهء خود وليعهد و صدر اعظم را بر مسند ولايتعهد و صدارت نشانيده است اگر اين دستخط اجراء نشود ساير دستخطها را هم امضاء نخواهيم نمود اين سوءظن دربارهء دولت كه نقض قول و عدم اجراء دستخط باشد بهيچوجه پسنديده نيست و ما اگر بگوئيم سفراء دول دستخط شاه را امضاء و ضمانت نمايند هرآينه خلاف ادب و رسم است و در واقع توهين بپادشاه اسلام كردهايم و ديگر آنكه حقى بسفراء دادن با رفتن مملكت مصادف خواهد بود بعض از آقايان از قبيل آقا سيد محمد رضا و غيره در خيال بودند كه اگر آقايان امروز گول و فريب عين الدوله را بخورند هرآينه آقاى بهبهانى و آقاى طباطبائى را با تير بزنند چه اطمينان عموم به اين دو نفر است و اگر امروز اين دو نفر با عين الدوله همراه شوند ديگر يأس كلى عموم را حاصل خواهد گرديد و در جواب آقايان مذكور داشتند ما نميگوئيم سفراء امضاء دستخط شاه را بنويسند بلكه ما ميگوئيم صدور دستخط شاه بتوسط سفير عثمانى باشد تا رسميت حاصل نمايد و ديگر صدر اعظم نتواند عذرى بياورد آقايان علماء بهر زبانى بود طلاب را ساكت نموده و قول دادند اگر دستخط شاه را اجراء نكند باز مراجعت كنند بزاويهء مقدسه در اين اثناء بين مردم شايع شد كه با اين زحمات حالا كه آقايان ميخواهند با دولت صلح كنند بابيها در بين افتاده و مانع شدهاند قول آقايان و اين شايعه طلاب را از ميدان بيرون كرده خواهى نخواهى ساكت شده و آقايان عازم بر حركت شدند . آقايان خواستند سوار كالسكه نشوند امير بهادر گفت اگر سوار كالسكه نشويد بىاحترامى بشاه خواهد شد كه كالسكههاى سلطنتى خالى برگردند بهرطور بود آقايان در كالسكههاى سلطنتى نشسته و موكب علماء به طرف شهر حركت نمود .